Er dreigt een nieuwe recessie als consumenten niet meer geld uitgeven. Centrale banken zullen er haast mee moeten maken om foute bankleningen op te kopen. Ze moeten de consumptie stimuleren.
Shoppen, ook ik moet er af en toe aan geloven. Voor een verblijf van enkele maanden in het Chinese Shenzhen, dat in ruim dertig jaar is uitgegroeid van een vissersdorpje tot de binnenlandse zusterstand van Hongkong met elf miljoen geregistreerde inwoners, wilde mijn vrouw een paar sportschoenen kopen in onze woonplaats Wenzhou.
De moderne warenhuizen zijn als een marktplaats van westerse en moderne merken. De miniwinkels hebben sterk het karakter van een levende etalage. Jongeren staan met hun smartphone in de hand te kijken naar sportschoenen, passen ze en kijken vervolgens in de winkel op internet waar ze goedkoper zijn. Als ze online worden besteld, rekenen ze direct af met de online betaalmogelijkheden van WeChat. Een dag later worden de schoenen thuis
afgeleverd. Loont het? Ja, merkkleding kan tot wel 50% goedkoper zijn als het online wordt gekocht. Het zal Nike, Clarks, Hugo Boss en andere weinig uitmaken waar het wordt verkocht. De producent komt steeds dichter bij de consument. Het is in feite hetzelfde als de uitschakeling van importeurs, het gaat tegenwoordig vooral via eigen distributiecentra.
De ontwikkeling van de moderne smartphoneshoppers zal de wereld nog verder op z’n kop zetten. Neem alleen WeChat, zeg maar de optelsom van WhatsApp, Skype, een fotoboek en een elektronische portemonnee met ‘vakjes’ voor banken klantenkaarten. Met de elektronische portemonnee wordt niet alleen online een aankoop betaald, maar ook de rekening in restaurants en winkels. De integratie gaat zover dat het duidelijk maakt hoever westerse diensten als die van Google, Apple en WhatsApp achterlopen. Het maakt ook duidelijk hoe gefragmenteerd de westerse banken zijn met een app voor elke bank. Het aanleggen van eigen tuintjes is niet in het belang van het gebruikersgemak van de consument.
Westerse banken kunnen niet worden gecomplimenteerd met productinnovaties.
Waarom bieden Nederlandse banken bijvoorbeeld geen debitcards aan of hebben zij geen betaalkaarten waarmee via de netwerken van Visa en/of Mastercard bij bijvoorbeeld in restaurants geld kan worden afgeschreven van de gekoppelde bankrekening.
Overproductie
Een goed en breed gedragen (nationaal) betaalsysteem is belangrijker dan op het eerste gezicht lijkt: het is een van de sleutels die de kluis opent naar economisch herstel. Om allerlei redenen is sprake van overproductie, die zijn weg naar de consument moet vinden via de digitale snelweg. Met een goede infrastructuur kunnen bedrijven dan zelfs kleinschaliger worden. Er hoeven geen enorme voorraden meer te worden aangelegd, omdat producten dan van de lopende band of vanaf de 3D-printer rechtstreeks naar de consument gaan. Veel auto- en pcfabrikanten werken al grotendeels op deze manier.
Jack Ma, oprichter en CEO van Alibaba Group, maakt deze trend duidelijk in een brief aan zijn aandeelhouders. “In tien jaar tijd zal het aantal bezorgers van pakketjes in China zijn gestegen van één miljoen naar meer dan tien miljoen. Het online platform is in China goed voor 9% van de detailhandelsverkopen. Wij verwachten dat over tien jaar meer dan 50% van de consumptieve uitgaven online wordt gedaan. Meer dan 80% van de Chinese bedrijven
zal dan gebruik moeten maken van een e-commerce platform, logistieke en financiële diensten, cloud computing en grensoverschrijdende activiteiten.” Ma gelooft dat dit soort
van diensten voor bedrijven even belangrijk gaat worden als water, elektriciteit en grond.
In de cloud
Natuurlijk is ook de blik van beleggers en beleidsmakers gericht op wat in de cloud van de financiële markten gaande is. Het kan nauwelijks ter discussie staan dat zowel Fed-president Yellen als president Draghi van de Europese Centrale Bank (ECB) op z’n minst hun tone of voice laat beïnvloeden door de verwachtingen die in de markt leven. Gezond of niet, maar de markt dicteert. Termijncontracten geven aan dat de Fed pas in maart volgend jaar de rente ‘mag’ verhogen. Van Draghi werd geëist dat de ECB met extra stimulerende maatregelen zou komen. In oktober heeft hij de hand op de geldkraan gelegd. In december bepaalt hij of het geld mag stromen.
Tegelijkertijd wordt flink gediscussieerd over de effecten van de monetaire maatregelen van de centrale banken. Het heeft weliswaar in Europa niet geleid tot een krachtige groei-impuls, maar het heeft wel een economische inzinking voorkomen. Het is zaak dat het geld gaat rollen in de economie, dus niet alleen op de financiële markten. De bal ligt bij de nationale overheden in Europa. “De grote centrale banken zullen hun economieën zonder de steun van de publieke en private sector niet kunnen onttrekken aan de huidige lage niveaus van groei, rente en inflatie”, aldus Jean-Claude Trichet, de voormalig voorzitter van de ECB, tijdens een door NN Investment Partners georganiseerde bijeenkomst voor institutionele beleggers. “Overheden en werkgevers- en werknemersgroeperingen spelen naast de centrale banken een belangrijke rol in het stimuleren van de groei.”
Pluche
Maar wat als de politieke leiders op het pluche blijven zitten, wat waarschijnlijk is. Centrale banken komen dan nooit af van de schulden die zij met de geldpers zijn aangegaan met het opkopen van schuldpapier. De vraag is dan ook niet langer wanneer de Fed de rente gaat verhogen, maar hoe deze zijn opgeblazen balans gaat herinvesteren. Door alle maatregelen is de balans van de Fed toegenomen van 800 miljard dollar vóór het uitbreken van de crisis tot bijna 2500 miljard. De veelbesproken monetaire verkrapping houdt in dat 215 miljard van de balans zou moeten verdwijnen in 2016 en nog eens 800 miljard dollar in de periode 2017/2018. Maar wat gaat de Fed doen met die vrijgekomen miljarden?
Slechts weinigen verwachten dat de Amerikaanse centrale bank niets zal doen. Fed-president Yellen kan niet met oogkleppen op naar de inflatie kijken. “De winstgevendheid van Amerikaanse bedrijven is op een hoogtepunt aanbeland. Afnemende bedrijfswinsten zorgen voor een ‘natuurlijke’ vertraging van de Amerikaanse economie in 2016 of zelfs een recessie”, zegt Paul Brain, fondsmanager bij Newton. Yellen, en over een paar jaar ook Draghi, staat voor de keuze: ga ik de ruimte op mijn monetaire balans gebruiken om nieuwe staatsleningen te kopen of ga ik op de stoel zitten van de bankier door bestaande leningen op te kopen. Het zou een welkome stimulans zijn als foute bankleningen worden opgekocht, waardoor commerciële banken meer ruimte krijgen voor kredietverlening met desnoods gesubsidieerde rente aan consumenten, zodat zij geld blijven uitgeven en door hun kooplust overtollige voorraden verdwijnen, de inflatie kan stijgen en een nieuwe recessie kan worden voorkomen.