Dat wij mensen een burnout kunnen krijgen is algemeen bekend. Momenteel wordt steeds vaker de vraag gesteld of ook onze economie een burnout kan krijgen. Bestaat zoiets? Een economie die de weg kwijt is en niet meer weet waar het naar toe moet?
Een burnout voelt alsof de grond onder je voeten wordt weggeslagen. Alles wordt wankel en onzeker, ineens is er geen richting meer en weten we niet wat te doen. Het is vreselijk om mee te maken en de weg naar herstel is pijnlijk en langdurig. Genezen kán, maar de wereld na een burnout is nooit meer hetzelfde als daarvoor.
Tucht van de markt
Een burnout van de economie treedt op in de fase die ligt tussen een economische recessie, zoals we die nu in Nederland meemaken en een economische depressie, zoals (o.a.) Amerika en Engeland die meemaken. Solide verklaringen voor het ontstaan van een economische burnout zijn er niet. Als die er al zijn, zijn ze psychologisch van karakter en hebben ze betrekking op de huidige –dominante- generatie werkenden, die van de babyboomers. Deze naoorlogse generatie heeft eigenlijk alleen maar voorspoed gekend, een enkele economische dip uitgezonderd. Er wordt ook wel gesproken van een verwende –zelfs weke- generatie, niet alleen persoonlijk of aan de top van ondernemingen, maar in alle opzichten en geledingen. Tegelijkertijd is het een generatie die ondanks alle welvaart hard heeft moeten werken. Keihard. Dat het leven hen is komen aanwaaien is onzin. Velen hebben na de jaren ’80 stevig moeten wennen aan de tucht van de markt en aan de steeds maar hoger worden prestatiedruk die de internationale concurrentie met zich meebracht.
Hachje
Nog véél meer babyboomers hebben moeten wennen aan de intense verharding in ondernemingen als gevolg van de eenzijdige –geldgedreven- aandacht van managers voor het kortetermijnbelang van henzelf en hun ondernemingen. Tegelijkertijd gingen diezelfde managers gebukt onder de gesel van te hoog over het paard getilde –kortademige- aandeelhouders en steeds hijgeriger commissarissen en andere toezichthouders. Om een economische burnout te krijgen is één incident nodig, een gebeurtenis die tot een ommekeer in het denken handelen van mensen leidt als het gaat om hun bijdrage aan de economie.
Zo’n gebeurtenis is er momenteel. Want wie voelt niet aan dat het wel eens helemaal mis zou kunnen gaan met werk? Het heet baanonzekerheid. Die is fors toegenomen en leidt tot sombere huiskamerspeculaties over de toekomst. Liever gezegd het gebrek daaraan. Het is allemaal tot daaraan toe. Pijnlijker is dat momenteel niet slechts ‘slechts’ één generatie aanvoelt dat zij weleens snel zonder werk zou kunnen komen te zitten – na de zomer?- maar dat het daarna moeilijk, zo niet onmogelijk, zal zijn om nieuw werk te vinden. Dit keer is het iedereen die voor zijn hachje vreest. Hoog of laag verdieners, minder- en meer opgeleiden, meer- of minder ambitieuzen. Wie houdt niet zijn of haar hart vast? Als een toefje zure room komt hier nog bij dat de generatie babyboomers –de huidige dragers van de economie- als te duur wordt afgeschilderd. Veel te duur in relatie tot hun productiviteit.
Morele zijlijn
Die boodschap is duidelijk. Babyboomers worden als financiële graaiers aan de morele zijlijn geplaatst en dat is onterecht en ook beschamend. Met als vernietigende effect dat het zelfvertrouwen van mensen in de toekomst zienderogen wegebt. Onze economie komt erdoor op losse schroeven te staan.
Als dat eenmaal zichtbaar wordt –en dat zou binnenkort weleens het geval kunnen zijn- treedt een economische burnout op. Dan is het leed niet te overzien en is er nog maar één lichtpuntje. Onze samenleving wordt weer menselijker. Want zodra geld en groei niet langer de alles overheersende drijfveren voor ons bestaan vormen, wordt het leven dragelijker. Dan krijgen we in de gaten dat kwaliteit van leven belangrijk is. Dat duurzaamheid in het belang van nieuwe generaties is. Op dat moment herleeft de economie. Dan is er ineens weer toekomst. Daar ontlenen mensen hoop aan. Die brengt mensen economisch in beweging en leidt tot welvaart. Blijvende welvaart.