Je zult het ongetwijfeld weten: de rente in Europa is al enkele jaren laag, heel laag. Hoewel vrijwel iedereen de gevolgen van de lage rente ervaart en beseft dat de huidige niveaus uniek zijn, zien wij vrijwel alleen zeer ervaren beleggers gebruik maken van de kansen die deze situatie biedt. Om deze reden hierbij een introductie voor beginnende beleggers op het gebied van Duitse staatsobligaties.
The short of a lifetime
Waar de short obligatie (en dus long rente) trade de afgelopen jaren een zogenaamde ‘widowmaker’ was, werd er de afgelopen weken voor het eerst fors geld verdiend door handelaren met shortposities in met name Europese staatsobligaties. Met name de uitspraken van obligatiekoning Bill Gross, die Duitse staatsobligaties ‘the short of a lifetime’ noemde, lijken een belangrijke trigger voor deze korte en heftige beweging te zijn geweest.
Grafiek: Renteontwikkeling Duitse staatsobligaties (10 en 30 jaar) tussen 18-5-2014 en 18-5-2015 (in percentage op jaarbasis).
Voor beleggers die deze eerste correctie hebben gemist is het zeker nog niet te laat. De rente is nog steeds extreem laag en er zullen vroeg of laat volop kansen ontstaan om obligaties te ‘shorten’. Daarnaast is het voor iedere serieuze belegger sowieso van belang om te weten hoe de obligatiemarkt bespeeld kan worden, aangezien deze markt altijd kansen biedt en binnen iedere portefeuille een belangrijke rol kan spelen.
De Duitse staatsobligatiemarkt
De Schatz (2-jaars), Bobl (5-jaars), Bund (10-jaars) en Buxl (30-jaars) zijn belangrijke graadmeters voor de markt in Duitse staatsobligaties. Ze geven aan welk rentepercentage de Duitse overheid moet betalen op leningen met de verschillende looptijden. Deze instrumenten worden tevens gezien als belangrijke graadmeters voor Europese staatsobligaties en de handel in termijncontracten op deze instrumenten is daarom zeer grootschalig.
Zoals je wellicht weet betekent bij obligaties een hogere rente lagere koersen en vice versa. De gebruikelijke manier om de rentestructuur van obligaties weer te geven is via de ‘yield curve’.
Grafiek: Yield curve Duitse staatsobligaties per 18-5-2015 (groen), 18-5-2014 (oranje) en 18-5-2013 (blauw).
In de grafiek zie je de huidige Duitse yield curve, die van een jaar geleden en die van twee jaar geleden. Zo zie je bijvoorbeeld dat de rente op 10-jaars Duits papier een jaar geleden bijna 1,5% was en deze op dit moment circa 0,65% is. Tevens zie je dat de rente op Duits papier met een looptijd tot en met vier jaar momenteel negatief is.
De huidige vorm van de yield curve (oplopend) wordt als gangbaar gezien, terwijl er bij korte rentes die hoger zijn dan lange rentes wordt gesproken van een omgekeerde (inverted) yield curve. Wanneer korte en lange renteniveaus dichter bij elkaar komen spreken we van ‘flattening’ terwijl de tegengestelde beweging wordt getypeerd als ‘steepening’.
Futures op Duitse staatsobligaties
De meest efficiënte instrumenten die je in deze markt kunt verhandelen zijn futures op de verschillende typen obligaties. Deze futures worden dagelijks tussen 8.00 uur en 22.00 uur verhandeld op de Deutsche Terminbörse (DTB) en bieden (ervaren) beleggers de mogelijkheid om met enorme hefbomen in te spelen op rentebewegingen. Op de futures zijn ook opties beschikbaar, wat de mogelijkheden aanzienlijk vergroot.
Zoals je ziet is de onderliggende waarde van de futures vrij hoog en is het dus van belang dat je goed beseft wat de risico’s zijn voor je gaat handelen. De meest bepalende factor voor de beweeglijkheid van de verschillende futures is de ‘duration’, wat simpelweg staat voor rentegevoeligheid.
Het verschil in duration tussen de verschillende Duitse graadmeters is groot, wat betekent dat de koersbewegingen als gevolg van rentewijzigingen enorm verschillen. In de grafiek zie je de koersontwikkeling van de futures op de Schatz (GBS), Bobl (GBM), Bund (GBL) en Buxl (GBX).
Grafiek: Koersontwikkeling eerstvolgende futures op Duitse staatsobligaties over de periode 18-5-2014 t/m 18-5-2015. Het weergegeven rendement is behaald wanneer een belegger ieder kwartaal de aflopende future heeft verkocht en direct de eerstvolgende future heeft aangekocht (ook wel ‘doorrollen’).
De grafiek is duidelijk; hoe langer de looptijd, hoe groter de beweeglijkheid. Als je wilt verdienen aan bewegingen betekent dit dat je bij de korte looptijden grotere posities moet innemen dan bij de langere looptijden. De Bund (GBL) is het meest populaire contract, de Buxl (GBX) het meest volatiele.
Overige instrumenten
Voor kleinere beleggers kunnen de futurecontracten natuurlijk te groot zijn. Er zijn echter volop mogelijkheden om met kleinere bedragen mee te doen.
Er zijn inmiddels veel ETF’s op allerlei specifieke mandjes met staatsobligaties. iShares biedt bijvoorbeeld een range van producten op Duits staatspapier; 1,5-2,5 jaars (ticker EXHB), 2,5-5,5 jaars (ticker EXHC), 5,5-10,5 jaars (ticker EXHD) en > 10,5 jaars (ticker EXX6). Wie geïnteresseerd is in ETF’s op staatsobligaties van andere landen of de Eurozone als geheel vindt ook volop mogelijkheden bij de verschillende Europese ETF aanbieders.
Wie met een beperkt risico wil speculeren op koersbewegingen, of obligatieposities wil beschermen, kan opties op de eerdergenoemde futures gebruiken. Wie opties gebruikt heeft eindeloze mogelijkheden. Hierbij is het uiteraard van groot belang dat je eerst investeert in je optiekennis voordat je grote bedragen op tafel legt.
Een praktijkvoorbeeld: één van onze klanten heeft al tijden longposities in lang Duits staatspapier en heeft hier in de afgelopen jaren heel goed aan verdiend. Enkele weken geleden vertrouwde hij, na de eerste neerwaartse beweging, de markt niet meer en hebben we besloten om de posities te beschermen met putopties op de bund. De bundfuture noteerde toen ca. 158 en we kozen ervoor om de september 154 putoptie te kopen ter bescherming. We kochten deze optie toen de prijs net omhoog was geschoten naar0,43 euro. Het voorgevoel van de klant bleek correct, de bund daalde zeer snel naar het huidige niveau van 154, en de koersontwikkeling van de putoptie die volgde is te zien in de grafiek.
Grafiek: Bund future (blauwe lijn, rechterschaal) vs Bund sept 154 putoptie (candles, linkerschaal) 23-3-2015 t/m 19-5-2015.
De contractgrootte van de opties op de bund is 1000. Dit betekent dat één optiecontract 430 euro kostte toen de koers 0,43 euro was. De onderliggende waarde die (grotendeels) werd beschermd was op dat moment 160.000 euro per optie. Voor iets meer dan 0,25% van de onderliggende waarde kocht de klant dus in feite een verzekering op een groot deel van de waarde van zijn positie.
Aangezien de klant nog steeds longposities in de obligaties heeft is de portefeuille per saldo minder waard geworden, maar de schade was veel groter geweest zonder de bescherming. Voor een speculant, die de optie dus koopt zonder er een long obligatiepositie naast te hebben, betekent de transactie momenteel een winst van meer dan 400 procent, met een tussentijdse P&L die meer dan 800 procent is geweest.
Nu werkt een dergelijke constructie natuurlijk lang niet altijd, maar het ergste wat (bij een gekochte optie) kan gebeuren is dat de optie waardeloos expireert. Het risico ten opzichte van de onderliggende waarde is dus klein en beperkt, terwijl het potentieel enorm en onbeperkt is. Het gebruik van opties is dan ook een uitstekende manier om te speculeren op rentebewegingen. Je dient hierbij uiteraard goed te beseffen dat veel opties waardeloos expireren, maar dat je slechts één succesvolle transactie nodig hebt om het kleine verlies op meerdere slechte transacties in één keer goed te maken.