Toen via de Duitse pers bekend werd dat Griekenland serieus overwoog om uit Europa te stappen, was wél iedereen geërgerd maar keek niemand ervan op. Waarom ook, dacht ik? Wat maakt het toch zo moeilijk voor Europa om afscheid te nemen van één of zelfs meerdere lidstaten?
De commentaren waren niet van de lucht. Griekenland had het zó niet gezegd en het zó niet bedoeld. Zeker niet. Premier Papandreou nam in boze bewoordingen afstand van iedereen die zich kritisch had uitgelaten over de heikele positie waarin zijn land zich bevindt. Journalisten, bloggers en twitteraars werden gesommeerd om zich maar even niet met Griekenland te bemoeien. In tijden van crisis staat ook de democratie onder druk.
Aasgieren
Vrijwel gelijktijdig realiseerde de Griekse bevolking zich dat er geen geloofwaardige oplossing voor de crisis was, anders dan via de weg van het faillissement. Dat werd zelfs pijnlijk duidelijk toen later in datzelfde weekend bekend werd dat Griekenland misschien wel onderpand zou moeten inleveren, in ruil voor een nieuwe geldinjectie. Bijvoorbeeld het Parthenon. Plus een paar mooie eilanden. Een onzalig idee. Maar wel dé manier om de Griekse bevolking in opstand te laten komen. Immers, hoe zouden wij Nederlanders reageren als het Paleis op de Dam in onderpand aan Frankrijk zou worden gegeven, de Waddeneilanden aan Duitsland en de Nachtwacht aan een consortium van private investeerders? Van Portugal mag heus wel verlangd worden dat het de eigen goudvoorraad verkoopt, ter waarde van een slordige 20 miljard euro. Maar dat is het dan wel zo’n beetje. Van een verenigd Europa bleek andermaal geen sprake te zijn. Wel van aasgieren die er niet voor terugdeinzen om in een warm lijk te pikken.
Boze buurlanden
Zeker is dat de Griekse bevolking van Europa af wil. Het recept is bekend en snijdt hout. Daadwerkelijk failliet gaan. Gewoon tegen alle bezitters van staatschuld zeggen dat ze naar hun geld kunnen fluiten. Behalve tegen de bezitters van staatsschuld in eigen land, zoals de Griekse banken en pensioenfondsen. Dat verschil kan een soeverein land eigenmachtig maken. De bewering dat de staatschuld altijd in euro’s blijft bestaan en een faillissement daarom niets oplost is onjuist. Want het is een kwestie van nieuwe wetgeving en van acceptatie van hele boze buurlanden.
De ontwikkelingen gaan snel en zijn vaak plotseling. De euro zal ongetwijfeld een zware klap krijgen. En zich weer herstellen, omdat de dollar verder door het ijs zakt. Ierland en Portugal zullen hun knopen hebben geteld en dat waarschijnlijk blijven doen. Van de Europese regeringsleiders verwacht ik niet veel. Het beleid van schuld op schuld stapelen zal worden voortgezet. Dat vormt namelijk de essentie van het financiële systeem en dat moet koste wat het kost in stand worden gehouden. Aan iets anders wil men gewoon niet denken.
Oude idealen
Ik sluit niet uit dat Europa snel in een neerwaartse spiraal terechtkomt. De kans is groot dat we blijven hechten aan oude idealen. Aan al lang vervlogen dromen. Is er daadwerkelijk sprake van een levensvatbaar Europa, anders dan als speeltje van de politieke en bestuurlijk-bureaucratische Europese elite? Ik blijf mij afvragen waarom we niet op onze schreden terug kunnen keren. Dan gaan de lidstaten voorlopig op eigen kracht verder. Dan wordt er zelfstandig beslist of de eigen banken overeind worden gehouden. Of niet. Zo ja, dan wordt er staatssteun gegeven of genationaliseerd. Altijd met instemming van de bevolking.
Natuurlijk zal men zaken doen met elkaar, op basis van welbegrepen eigen belang. Dat is al eeuwen een goede basis voor vriendschap en verbroedering. Het is in ieder geval een betere basis dan elkaar met de nek aankijken vanwege overmatige staatschuld en het onvermogen –zelfs de onwil- om terug te betalen. Wat mij betreft hoeft niemand bang te zijn voor het uiteenvallen van Europa. Dat gebeurt vroeg of laat toch wel. Europa is dood. Leve Europa.