In de afgelopen dertig jaar is de staatsschuld van de Verenigde Staten ongekend snel gegroeid van 1 biljoen dollar omstreeks 1980 tot ruim 14 biljoen dollar nu. Het is gemakkelijk opgeschreven, maar tegelijkertijd een zo enorm bedrag dat de situatie in Amerika ‘out of control’ dreigt te raken.
De rentebetalingen van de VS zullen in de toekomst dermate knellend zijn dat een normaal begrotingsbeleid van de Amerikaanse overheid -fiscaal en financieel- onmogelijk wordt. Er dreigen ‘oorlogsbegrotingen’. Slechts weinigen realiseren zich momenteel dat China niet langer de grootste opkoper van de Amerikaanse staatsschuld is. Dat is de Federal Reserve zelf. Al enige tijd koopt de Fed noodgedwongen alles zelf. Fedzak-broekzak?
Het is daarom geen wonder dat voorzitter Bernanke graag een beetje inflatie ziet ontstaan. Hij wil zelfs het liefst hyperinflatie, uiteraard gedurende korte tijd. Zijn beleid is niet zo heel moeilijk te begrijpen. Al enige tijd is in Amerika sprake van lichte economische groei. Door nu een tweede ronde geld over de economie uit te strooien, poogt de Fed om de schuldenlast van ondernemingen in de financiële- en de industriële sector drastisch naar beneden te brengen. Zijn idee is dat de leencarroussel daardoor weer op gang zal komen, waardoor ook de werkgelegenheid aantrekt.
Fiscale implosie
Het beleid van Bernanke gaat op twee manieren mank. Ten eerste is het zeer de vraag hoeveel leengeld de Amerikaanse banken in werkelijkheid ter beschikking zullen hebben nu hun kapitaalbuffers onder voortdurende druk van afboeking staan als gevolg van de nog altijd bijzonder slechte huizenmarkt. Want de énige echte reden dat niet alle banken in de VS inmiddels kopje onder zijn gegaan heeft te maken met de waardebepaling van hun bezit. Sinds dat van ‘Mark to Market’ veranderd is in ‘Mark to Fantasy’, kunnen banken in feite doen waar ze zelf zin in hebben. Bernanke is daar blij mee.
Ten tweede is het de vraag of ondernemingen in de marktsector wel zoveel zullen willen -en kunnen- investeren om werkgelegenheid te creëren. Op dit moment is het nog zo dat het totaal van de uitstaande schulden van marktpartijen veel groter is dan de financiële reserves waarover zij beschikken. Met andere woorden, hun vrije cashflow is nul tot zelfs negatief en dat leidt tot een afname van de investeringen, geen toename. Dit neemt niet weg dat zojuist een behoorlijke groei van het aantal banen kon worden genoteerd, namelijk van 150.000, met name in de (gesubsidieerde) dienstensector.
Om de werkloosheid terug te dringen zijn weliswaar ruim 230.000 nieuwe banen per maand nodig, maar het getal van 150.000 is best indrukwekkend als daardoor sprake is van een stijgende lijn. Ook dat is zeer de vraag. De Amerikaanse bevolking is zich steeds meer bewust van de enorme schuldenberg waartegen het land aanhikt. Omdat in het dagelijkse leven niemand meer een cent te makken heeft. Er is sprake van een fiscale implosie van ongekende omvang. Die herinnert Amerikanen er nadrukkelijk aan dat wat zij gedurende vele jaren gemeenschappelijk hebben opgebouwd, momenteel snel en ingrijpend wordt afgebouwd.
Schuld verdringt bezit
Opmerkelijk is dat bijvoorbeeld Texas het nieuwe Medicare-programma van Obama nu al wil afschaffen. Ik kon mijn ogen bijna niet geloven toen ik het voornemen las. Als het om geld gaat is maar één inzicht belangrijk: schuld verdringt bezit. Dat is altijd zo geweest.
Ook de Fed weet niet hoeveel geld er nog in de economie moet worden gepompt om de noodzakelijke omslag tussen schuld en bezit te bewerkstelligen. Sommigen schatten dat er nog 4 triljoen dollar tegenaan moet, waaronder de beroemde econoom Krugman. Anderen, waaronder ik als burgereconoom, denken dat het risico van ineenstorting van de dollar al op dit moment levensgroot is. Zonder QE II of zelfs QE III. De Federal Reserve rekent zich rijk. Dat mag deze bank doen. Maar leidt oneerlijk beleid tot een eerlijk economie? Natuurlijk niet.
Door: Prof.dr. R.J. Tissen, Business Universiteit Nyenrode