Op de foto: Eddy Schekman
Of beleggers gek zijn gemaakt door de crisis of niet, ze hebben massaal voor veiligheid gekozen. Daar hangt wel een prijskaartje aan. Spaarders leveren geld in en hun kapitaal levert geen rendement op.
Sla een hond vaak genoeg en hij wordt schuw, zal z’n kop laten hangen en kruipt in een hoekje. Beleggers zijn de afgelopen jaren op dezelfde manier behandeld; zij laten zich niet meer zien door de angstverhalen over de ondergang van de euro en de ineenstorting van de Chinese economie. Grote vraagtekens mogen worden geplaatst bij de rol van de grote financiële instellingen in de wereld. Hun gedrag heeft veel weg van de speculatiedrift van Georges Soros tegen het Britse pond in 1992, waardoor deze sleutelvaluta bijna werd afgevoerd naar de bodem van de Atlantische Oceaan. Nog steeds denkt Soros dat de euro de Europese Unie kan vernietigen: “De crisis duwt deze in een langdurige depressie, die het zelf heeft gecreëerd.” Het uiteenvallen van de euro biedt hem ongekende mogelijkheden om à la baisse in valuta’s te speculeren. De markten hebben heftig tegen de eenwording van Europa gespeeld met als gevolg een tsunami aan kapitaal dat richting veilige landen als Zwitserland, Japan en enkele West-Europese landen als Duitsland en Nederland is gegaan. Daar stond geen vraag tegenover, met als resultaat dat het overschot aan kapitaal leidde tot een daling van de kapitaalmarktrente en zelfs bij de uitgifte van nieuwe obligaties tot een negatieve rente. Dat lijkt mooier dan het is: het is een gevaarlijke herhaling van zetten. Monetair is het vergelijkbaar met het opendraaien van de Amerikaanse geldkraan na de dotcomcrisis.
Kapitaalvlucht
In redelijk gezonde westerse landen is het rendement op 10-jarige obligaties behoorlijk laag: in Duitsland 1,64%, in Nederland 1,80% en in de VS 1,77%. Dat is nog altijd ruim het dubbele van de 0,79% in Japan en de 0,78% in Hongkong, maar het is een schijntje vergeleken met de 7,57% in Portugal, de 5,39% in Spanje en de 16,78% in Griekenland. In alle westerse landen met een rente op 10-jarige bonds van minder dan 2% is de inflatie hoger. In Nederland is de inflatie 50 basispunten hoger dan de rente, in Duitsland 36 basispunten en in de VS 23 basispunten. In Japan krijgt de spaarder daarentegen een vergoeding van 119 basispunten als gevolg van een deflatie van 0,40%. In de westerse landen moet de spaarder geld toeleggen, dus betalen om te sparen. Dat zal nog meer worden als het voorbeeld van Zwitserland wordt gevolgd om spaarder te laten betalen om te kunnen sparen. Zwitserland probeert op deze manier een dam op te werpen tegen de instroom van buitenlands kapitaal, wat zou leiden tot een ongewenste stijging van een Zwitserse frank. De Japanse economie heeft veel last van een vergelijkbare kapitaalvlucht. De dure yen is een van de oorzaken van de daling van de export in september met 10,3%, waarvan wel een deel moet worden toegeschreven aan een partiële kopersstaking van Japanse producten door Chinese consumenten, vanwege het dispuut over een eilandengroep. Fabrikanten zijn in de afgelopen 2 jaar niet zo negatief geweest over de vooruitzichten. Om een recessie van de Japanse economie, de op 2 na grootste van de wereld na de VS en China, te voorkomen, zal zowel de centrale bank als de overheid met maatregelen moeten komen om de koers van de yen substantieel onder druk te zetten. Er wordt gesproken over een daling van 10%, wat wordt onderstreept door charttechnische patronen.
Bakens verzetten
Vergelijkbare valutaprikkels zullen de Duitse economie gaan irriteren als gehoor wordt gegeven aan de oproep van Soros om uit de euro te stappen, met als resultaat een enorme kapitaalstroom naar Duitsland, een sterke stijging van de valuta, een negatieve rente aan het spaarloket, diverse bubbels en de kans op een depressie als 80 jaar geleden. Dat is waar niemand op zit te wachten, dan maar een tijdje dat spaarders betalen; dan maar een tijdje aangeslagen genoegen nemen met minder vermogensopbouw. Kortom, het is tijd om de bakens te verzetten richting Aziatische obligaties. David Tan, CIO pan-Aziatisch Fixed Income: “In tegenstelling tot de geïndustrialiseerde landen hebben de Aziatische opkomende markten een lage overheidsschuld, grote valutareserves en steeds betere kredietbeoordelingen. Deze gezonde basis trekt steeds meer beleggers. Momenteel komt 8% van de obligaties die wereldwijd verhandeld worden uit de opkomende Aziatische markten. En deze trend zal doorzetten. “
Klaas Knot, bankpresident DNB: “Ik zie niets in de suggestie van het IMF om te streven naar een hogere inflatie in Nederland. Het helpt de zuidelijke landen niet hun economie er weer bovenop te krijgen. Een hogere inflatie in Nederland en Duitsland vermindert de tekorten op de lopende rekening van de zuidelijke eurolanden niet.”
Josh Thimons, voorzitter Pimco’s Americas Portfolio Committee: “Ofschoon de monetaire maatregelen van de Fed met succes het middellangetermijndoel hebben bereikt om waarderingen van activa te verhogen, zijn ze niet effectief geweest bij het beïnvloeden van de reële economie. Ik voorzie dat het Amerikaanse fiscale ravijn het komende jaar een negatief effect van grofweg 1,5% zal hebben op het bbp. Verbeteringen op de huizenmarkt zullen slechts een deel van dat gat compenseren.”
Anders Nielsen, Portfolio Strategy Research Goldman Sachs International: “Het gat tussen dividendrendement en het reële rendement op obligaties is in de afgelopen 40 jaar niet zo groot geweest. De aandelenrisicopremie is dus ook hoog en daarmee lijken aandelen aantrekkelijk voor beleggers. Dit lijkt vooral te worden aangedreven door de monetaire verruiming en het daarmee gepaard gaande lage nominale rendement op obligaties.”
Mikio Kumada, strateeg LGT: “Het lijkt erop dat de Chinese aandelenmarkt is gestabiliseerd, na een underperformance in de afgelopen jaren. Maar de hoop dat fiscale of monetaire stimuleringsprogramma’s zouden zorgen voor een opleving is niet uitgekomen. Het is wachten op de nieuwe leider. Hij hoopt dat deze leider met een stimuleringsplan komt om de Chinese economie een nieuwe impuls te geven.
Michel Vermeulen, algemeen directeur Schroders Benelux: “Vorig jaar zagen de Nederlandse beleggers China als het land van de toekomst en bestonden er grote zorgen over de houdbaarheid van de economie in de Verenigde Staten. Dit jaar is het beeld omgedraaid en zien we dat de belegger een toenemend vertrouwen heeft in de veerkracht van de Verenigde Staten en van plan is veel meer te beleggen in de grootste economie van de wereld. De onzekerheid over China neemt echter toe.”
Kaushik Basu, hoofdeconoom Wereldbank: “De Europese schuldencrisis kan nog jaren op de wereldeconomie wegen. Een opleving valt niet te verwachten als tijdens een recessie wordt bezuinigd. En wat doet Europa: die draait de kraan dicht terwijl het gewas droog staat. De schuldencrisis in Europa tast de vraag aan en raakt de export vanuit ontwikkelingslanden. Handelsfinancieringen zijn opgedroogd.”
