Sinds de Europese top van 28 en 29 juni zit de stemming er weer goed in op financiële markten. De nervositeit was sterk opgelopen, niet het minst omdat de Duitse Bondskanselier Angela Merkel de indruk wekte geen andere tekst dan ‘nein’ te hebben. Met goede voornemens tot de oprichting van een bankenunie in sneltreinvaart en enkele maatregelen om de druk op Italiaanse en Spaanse lange rentes te verminderen, is de euro voorlopig weer gered.
De euroredding vond plaats tegen de achtergrond van een afkoelende wereldeconomie. Maar dat mag de pret niet drukken, want afkoeling betekent dat centrale banken meer kunnen doen om de economie te stimuleren, toch? De Chinese regering heeft voldoende bewegingsvrijheid. De Fed kan na Twist 2 weer over op QE3. In Euroland kunnen rentes verder omlaag en een LTRO is een ideaal instrument om Spaanse banken Spaanse overheidsschuld te laten kopen. Het doet een beetje aan de baron van Münchhausen denken die zich aan zijn eigen haren uit het moeras trok, maar vooruit. Het wordt inderdaad interessant te zien hoever de Europese Centrale Bank de komende maanden zal gaan om Europese politici te hulp te schieten.
Een bankenunie is in beginsel een goed idee en een logisch deel van een monetaire en politieke unie. Het ironische is dat in Maastricht de Europese Centrale Bank (ECB) was vrijgesteld van bankentoezicht zodat zij zich uitsluitend kon concentreren op inflatiebestrijding. Bij rentebesluiten zou zij op deze manier geen rekening hoeven te houden met mogelijk zwakke banken. Een prachtige redenering in theorie, maar in de praktijk toch te simpel. Nu lijkt het toezicht weer bij de ECB te belanden. Maar behalve toezicht, hoort bij een bankenunie idealiter een stroppenpotje en een depositogarantie. Het midden in een crisis op de rails zetten van deze twee elementen laat zich vergelijken met het proberen een verzekering te regelen terwijl het huis in brand staat. Toch moet er op dit vlak iets gebeuren, nu ingezetenen in Zuid-Europa begonnen zijn om deposito’s naar het Noorden te verschuiven: een geleidelijke en sluipende ?bank run’.
Alleen de ECB heeft de vuurkracht om radicaal vertrouwensherstel te bewerkstelligen. Zij zou bijvoorbeeld gemakkelijk impliciet of expliciet een maximum kunnen verbinden aan de risicopremies van bijvoorbeeld Italië en Spanje over Duitsland door te dreigen met ongelimiteerde interventies. Uiteraard moeten die landen dan wel doorgaan met aanbodkanthervormingen van hun economieën. Maar bij Duitsland ontbreekt draagvlak voor deze experimenten. Wat betreft het ?poolen’ van schuld door euro-obligaties, een andere radicale oplossing, heeft Merkel met zoveel woorden “over mijn lijk” gezegd.
In feite blijft het dus onzeker of de euro het op lange termijn gaat redden. Dit is wel een vorm van (welbegrepen) eigenbelang, omdat een desintegratie ook voor de kernlanden zoals Duitsland en Nederland onnoemelijk veel kosten met zich zou brengen. Er is geen gemakkelijke uitweg. Maar tussen economisch wenselijk, of zelfs noodzakelijk en politiek mogelijk blijkt toch een forse kloof te kunnen bestaan. Ik denk dat de euforie over het compromis van juni 2012 daarom van korte duur zal zijn.
Kijken we naar de rest van de wereld dan is het beeld allesbehalve florissant. De scherpe afkoeling in de industriële sector belooft weinig goeds voor de winstontwikkeling. Er zijn lichtpuntjes, zeker. De olieprijs komt rap omlaag, op wereldniveau een nulsomspel, maar toch mooi meegenomen voor met name ontwikkelde economieën, nu de inflatie omlaag komt en de koopkracht van de schuwe consumenten in reële termen toeneemt. In het vierde kwartaal zou het daarom met de wereldeconomie best weer wat beter kunnen gaan. Als de olieprijs tenminste niet opveert door een militaire confrontatie tussen Israël en Iran (Obama voert ter voorkoming hiervan en onder invloed van de presidentsverkiezingen de militaire druk op, maar zal op zijn handen blijven zitten). En als de eurocrisis niet opnieuw losbarst. Twee belangrijke “alsen”. Met een in absolute termen neutraal gewaardeerde aandelenmarkt kan ik niet heel enthousiast worden voor de beleggingscategorie aandelen voor de komende maanden.