De politiek heeft de macht uit handen gegeven aan de centrale banken, die de rente laag houden en probleemleningen opkopen. Fed-president Ben Bernanke gaat hier net zo lang mee door totdat de werkloosheid is gedaald.
Het is zo logisch als wat: iemand die minder geld heeft, heeft minder te besteden en dat wordt nog erger als zijn schulden oplopen. Met de Europese probleemlanden is het niet anders; ze gaan in de schuldsanering en het ESM koopt uit een potje die tussen de 500 en 2.000 miljard euro is gevuld de probleemleningen op. Hoe anders is de aanpak van de Verenigde Staten. Bij elk probleem pompt de Fed miljarden in de economie, wat ze al decennia doet. Gebrek aan geld is kennelijk even bedreigend als een bloeding. Dan maar aan het monetaire infuus. Als geld in de economie stroomt, ruiken bedrijven omzetkansen, daalt de werkloosheid, stijgt het inkomen, nemen de bestedingen toe, wordt meer belasting betaald, gaat de overheid meer investeren en ga zo maar door. Het vliegwiel moet op gang komen. Europa kiest ervoor om eerst schoon schip te maken, wat ten koste gaat van economische groei en gepaard zal gaan met soms tegenvallende groeicijfers als in Duitsland. De VS probeert al enkele decennia problemen monetair weg te blazen. De beleggers vinden dat niet erg en smeken er bijna om, want het betekent hogere prijzen voor aandelen, commodities en vastgoed. En niet te vergeten: er ontstaan nieuwe bubbles. Fed-president Bernanke kiest voor expansie en zet middelen in om deze te financieren. De korte rente is laag en zal voorlopig niet omhoog gaan. Maandelijks zal de Fed voor 40 miljard dollar aan hypotheekgerelateerde waardepapieren opkopen. Hierdoor verdwijnt steeds meer pijn uit de markt en ontstaan nieuwe kansen.
Inflatie blijft laag
Volgens econoom Keith Wade van Schroders is het economisch dieptepunt mogelijk gepasseerd, “maar we zien toch ook nog sombere signalen uit Europa. Duitsland, de kurk waarop Europa altijd dreef, begint tekenen van zwakheid te vertonen, met een toenemende werkloosheid en een productieafname van de maakindustrie. Een technische recessie ligt eind dit jaar in het verschiet.” En wat doet Europa, althans de politici: pappen en nathouden. De ECB lijkt ze daarbij te ondersteunen door ervoor te zorgen dat de korte rente lager is dan de lange rente en door obligaties op te kopen van probleemlanden, met een resterende looptijd van 3 jaar. Eerder was al duidelijk geworden dat ECB-president Draghi de korte rente onder druk wilde zetten en de langlopende wilde laten bepalen door de marktwerking. In feite is hier geen verandering in gekomen. Wel is duidelijk geworden dat hij bereid is probleemleningen op te kopen, maar alleen voor een beperkte periode. Dat moet voor rust zorgen en beleggers vertrouwen geven in de euro, wat van het allergrootste belang is voor de herfinanciering van de Europese schuldenberg. De inflatie blijft laag, het groeimomentum van de economie neemt af en de verwachtingen voor 2013 zijn naar beneden bijgesteld.
Weeffout repareren
Hoofdeconoom Johannes Müller van DWS: “De ECB pakt een grote weeffout in de Europese Monetaire Unie aan. We hebben toenemende divergentie gezien van de monetaire condities in de verschillende lidstaten. In economisch sterke landen is de rente voor de private sector gedaald, terwijl deze is gestegen in zwakke landen, die toch al te lijden hebben onder bezuinigingen, hoge werkloosheid, enzovoorts. De verschillen in de rentes op staatsobligaties hebben zeker aan deze trend bijgedragen. Door een herconvergentie van de rentes op staatsobligaties te forceren, probeert de ECB tegelijk een herconvergentie van de rentes voor de particuliere sector te bewerkstelligen. “De reparatie van zo’n grote weeffout moet dan ook als positief worden gezien. Dat de ECB de liquiditeit zal neutraliseren die door de aankoop van obligaties wordt gecreëerd, moet de vrees voor een plotselinge opleving van de inflatie wegnemen. Wij zijn echter van mening dat het een taak van de politici in de eurozone is om dit probleem op te lossen. Er zijn veel voorstellen gedaan, zoals de oprichting van een Europees schuldaflossingspact. Helaas is de politiek niet in staat geweest om met een oplossing te komen, en dus moest de centrale bank opnieuw ingrijpen. Botweg gezegd: belastingbetalers zijn gespaard, maar nu moeten spaarders de rekening betalen doordat ze een kunstmatig lage rente moeten accepteren. Financiële repressie, here we come!”
Herstel niet pijnloos
Het gezond maken van de westerse economie is niet pijnloos. Volgens Bernanke zal de Amerikaanse politiek ook iets moeten doen, want zowel voor de korte als lange termijn zijn fiscale initiatieven en maatregelen onontbeerlijk. “De Fed heeft geen middelen om dat af te dwingen”, aldus Bernanke, die vooral door een lage rente en het opkopen van probleemschulden ruimte wil creëren om te groeien. De vraag is hoe lang Bernanke aan dit beleid wil vasthouden. “Totdat de werkloosheid daalt”, verduidelijkt de bankpresident. Er is iets voor te zeggen: meer werk is meer inkomen, is een grotere economie en is een betere bron van financiering voor nieuwe groei. “De focus van de Fed is duidelijk verschoven met QE3”, meent Jim O’Neill Chairman van Goldman Sachs Asset Management. “Van de twee pilaren van het beleid – inflatie en werkgelegenheid – richt de Fed zich nu meer op het verlagen van de werkloosheid dan op het in toom houden van inflatie. Tegelijkertijd heeft de Open Markt Commissie van de Fed de verwachting voor economische groei in 2013 en 2014 naar boven bijgesteld.” ING Economisch Bureau denkt dat er een gerede kans bestaat dat de eurozone binnen afzienbare tijd uit de recessie klimt. “Het sentiment op de financiële markten is flink verbeterd sinds de toezegging van ECB-president Draghi om alles te doen om de euro te redden, wat kan leiden tot een herstel van het vertrouwen van consumenten en bedrijven. De scherpe daling van de euriborrente over de afgelopen 12 maanden voedt deze hoop. De afgelopen 15 jaar is zo’n daling steeds gevolgd door een duidelijke stijging van de inkoopmanagersindex – met andere woorden, door een aantrekkende economie.” De economen voegen daar wel een kanttekening aan toe: “Sinds het ontstaan van de euro is door de Europese overheden gezamenlijk nog niet zo hard bezuinigd als nu. Daarnaast zou het herstel wel eens beperkt kunnen blijven tot een handjevol Europese economieën, waaronder Duitsland en – hopelijk – Nederland. De recessie houdt in de meeste Zuid-Europese landen volgend jaar waarschijnlijk aan.”
Sterke groei is sterke munt
De meeste en beste kansen bieden de gebieden met een relatief sterke economische groei. Sterke economieën hebben veelal een sterke munt. Zullen daarom de valuta’s van de opkomende economieën nog sterker worden? Het merendeel van de valuta’s die AllianzGI onder de loep heeft genomen zijn sinds 2003/04 in waarde gestegen ten opzichte van de dollar en euro. Vergeleken op basis van koopkrachtpariteit waren deze munten in 2000 50% ondergewaardeerd. Een euro was in deze landen dus twee keer meer waard dan in de eurozone. In 2012 was dit gedaald tot 32%. Ofwel, de munt was duurder geworden, prijzen in opkomende markten waren in die periode gestegen waardoor prijsniveaus nader tot elkaar zijn gekomen. De twaalf zijn Brazilië, China, Filippijnen, Hong Kong, India, Indonesië, Zuid-Korea, Maleisië, Rusland, Singapore, Taiwan en Thailand. Brazilië en Indonesië zijn de twee vreemde eenden in de bijt met een munt die juist overgewaardeerd is. De overige tien landen zullen ook tot 2020 hun munt verder in waarde zien stijgen. In reële termen zal dit neerkomen op een gemiddelde stijging van rond 10%, ofwel 1% per jaar. De grootste stijger zal China zijn met 26%, ofwel 2,4% per jaar. Het is vrij aannemelijk om aan deze verwachtingen de prognose te koppelen dat de beurzen van deze landen het relatief goed zullen doen. Angst zal wel blijven bestaan over de ontwikkeling van de Chinese economie. Voortdurend wordt gesproken over een harde landing. Maar wat is dat? Een negatieve economische groei ofwel een recessie? Nee, het is een economische groei van minder dan 5% gedurende 12 maanden. Waarschijnlijk zal de Chinese overheid het niet zo ver willen laten komen. Maar zelfs als dat wel het geval is, stijgen de kansen op de Chinese aandelenmarkt. Ondanks de daling van de groei naar iets beneden de 8%, blijft het verschil met de Europese economie redelijk constant.
Het groeiend optimisme wordt gestaafd door de rapport van de onderzoeksafdeling GS Sustain van Goldman Sachs over de financiële sector; daar waar de crisis begon. “De ergste stormwolken boven de financiële sector zijn inmiddels voorbij getrokken en negatieve risico’s zijn er steeds minder. Het is tijd voor een nieuwe inventarisatie van de sector met een focus op die bedrijven die het best in staat zijn om zich aan te passen aan structurele veranderingen.” De winnaars zijn: HSBC, Standard Chartered, BBVA, Julius Baer, Commonwealth Bank, Hang Seng Bank, Itau Unibanco, Firstrand, Prudential plc, RSA and AMP.
Op veel fronten is sprake van een verbetering: overheden beginnen hun begroting onder controle te krijgen, de weeffouten voor de eenwording van Europa worden gecorrigeerd en de ECB en Fed houden de rente laag om de economie te stimuleren. Het bedrijfsleven heeft zich behoorlijk goed door De Grote Recessie heen geslagen. Alleen de consument moet meer vertrouwen krijgen, maar daar zal snel sprake van zijn bij een lagere werkloosheid en een hogere huizenprijs. De centrale banken helpen daarbij door de rente laag te houden. Daar mag kritiek op zijn, want dat zou de spaarders, de financierders van de economie benadelen, waarop Bernanke terecht zegt: “Wie geen baan heeft, heeft geen geld om te sparen.”
Bron: Eddy Schekman, coververhaal CASHcow 9. Lees hier de e-papers.
