Ruim 2000 jaar geleden stak Julius Caesar met zijn leger de rivier de Rubicon over op weg naar Rome. Op dat moment sprak hij de historische woorden “Alea iacta est” oftewel “de teerling is geworpen”. Caesar besefte dat er vanaf dat moment geen weg meer terug was. De voorzitter van de Europese Centrale Bank moet afgelopen zondagnacht iets soortgelijks hebben gedacht.
Het onwaarschijnlijk omvangrijke pakket maatregelen dat de Europese regeringsleiders, de Europese Commissie en het IMF afgelopen weekeinde overeenkwamen bleek de ultieme reddingsboei voor de in zware nood verkerende obligatiemarkten. Eind vorige week was de liquiditeit dermate opgedroogd dat diverse banken het water tot aan de lippen was gestegen. Een dramatische herhaling van de crisisperiode van najaar 2008 leek realiteit te gaan worden.
De grootse interventie in de vorm van een reusachtig vangnet bracht uitkomst. De markten herstelden. Het noodplan vertoont veel overeenkomsten met het inmiddels beruchte TARP dat door toenmalig minister van Financiën van de VS Henri Paulson werd gelanceerd. In de VS startte de centrale bank toen ook met het opkopen van staats- en hypotheekobligaties. Een dergelijke maatregel was voor de door de conservatieve Duitsers gedomineerde Europese Centrale Bank volledig uit den boze. Tot afgelopen weekeinde dus.
Banken moesten gered worden
Hoezeer de monetaire autoriteiten ook benadrukken dat het zogenaamde ‘gesteriliseerde’ interventies betreft waarbij de liquiditeit die in de markt wordt gepompt er elders weer uit wordt gehaald, het blijft een vorm van monetaire financiering. En dat is een mooie term voor het aanzetten van de geldpers. De Europese overheden zitten dermate diep in de schulden dat deze vorm van financiering de enige uitweg leek. Maar was de redding van Griekenland en andere Zuid-Europese landen op deze wijze inderdaad de laatste optie? Waarom hebben de autoriteiten bijvoorbeeld niet besloten om Griekenland aan zijn lot over te laten en het land gewoon failliet laten gaan?
De reden lijkt eenvoudig. De voornamelijk Franse en Duitse banken zaten met forse posities in met name Griekse staatsleningen op hun balans. Een default zou weer een nieuwe ronde van afwaarderingen betekenen voor het bankwezen. En dat net nu de banken na de kredietcrisis weer enigszins een gezonde kleur begonnen te krijgen. Een nieuwe financiële crisis diende hoe dan ook vermeden te worden en de banken moesten dus gered.
Maar gezien de op zijn zachtst gezegd zeer matige populariteit van het bankwezen bij het grote publiek sinds de crisis zou een nieuwe reddingsoperatie erg moeilijk te verkopen zijn. Dus diende de reddingsmaatregel verpakt te worden in een hulpplan voor de Grieken. Door Griekenland van de ondergang te redden werden grote banken – BNP Paribas, Crédit Agricole, Deutsche Bank, om er maar een paar te noemen – van hun schulden verlost. De parlementen zwichtten opnieuw.
De val van Griekenland
Wat betekent dit alles voor de Eurozone en de financiële markten? Welnu, door staatsobligaties van zwakke Zuid-Europese broeders op te kopen haalt de ECB deze leningen langzaam maar zeker van de balans van de banken. De banken worden zo van een belegging verlost die in geval van een default behoorlijk afgewaardeerd had moeten worden. Zodra de ECB klaar is met zijn operaties – dat zal enige tijd in beslag gaan nemen – zijn de banken wederom gered.
De banden met Griekenland – en wellicht ook Portugal en Spanje – zijn dan doorgesneden of op zijn minst drastisch gereduceerd. Vervolgens kan Griekenland in default gaan. Want laten we wel wezen, wie gelooft er nu werkelijk dat een land waar vrijwel niemand belasting betaalt en werknemers op hun 53e met pensioen gaan er opeens een geheel andere levensstijl op na kan gaan houden?
Het afgelopen weekeinde zijn de Europese autoriteiten figuurlijk de Rubicon overgestoken, hoewel ze dit nooit openlijk zullen toegeven. Ondergetekende kent de agenda van de autoriteiten uiteraard niet maar het zou heel goed kunnen dat men Griekenland – en wellicht ook andere Zuid-Europese landen – afgelopen weekeinde in feite heeft laten vallen. Wanneer het goed afloopt is de eurozone in zijn huidige vorm gered. Zo niet, dan op zijn minst het noordelijke deel.
Door: Jan-willem Nijkamp, Inmaxxa Vermogensbeheer