Griekenland heeft van alle EU-staten de hoogste schulden. Achteraf gezien voldoet het land helemaal niet aan de criteria voor toetreding tot de euro.
Volgens basisprojecties van het IMF loopt de Griekse schuld in 2010 op tot zo’n 115% BBP. Fitch verlaagde onlangs het rapportcijfer voor de Griekse schuld naar BBB+. Standard & Poor’s was er als kippen bij om dit besluit na te volgen. In technische zin betekent de verlaging van het rapportcijfer niet zoveel. Het blijft immers nog steeds ‘investment grade’, dus in beginsel geschikt voor pensioenfondsen om in te beleggen.
Orde op zaken
Belangrijker nog is dat de Europese Centrale Bank onder het huidige crisisregime onderpand tot BBB- accepteert. Wel wordt dit crisisregime naar verwachting tegen het einde van 2010 opgeheven. Onder het normale regime accepteert de ECB alleen onderpand met tenminste een A- rating van vier rating agencies (Moody’s, S&P, Fitch en DBRS). De slechtste rating telt. Dus als een van de vier een lagere rating dan A- toekent, is het niet acceptabel als onderpand. Een acuut probleem op dit vlak ligt er voor Griekenland dus niet, maar dat kan in de loop van 2010 veranderen. Zoveel tijd krijgt de Griekse overheid van financiële markten niet om orde op zaken te stellen.
Geloofwaardigheid
Voor Griekenland dreigt immers een neerwaartse spiraal. De mededeling van de nieuwe regering dat het overheidstekort niet 6% maar ruim 12% BBP is, was de tweede keer dat Griekse statistieken onbetrouwbaar bleken. Achteraf gezien voldeed Griekenland ook al niet aan de criteria voor toetreding tot de euro. De geloofwaardigheid van Griekenland is door deze twee incidenten sterk afgenomen. Dit verkleint ook de kans dat de andere eurolanden Griekenland te hulp zullen schieten, bijvoorbeeld op basis van een algemene regel die de toenmalige Duitse minister van financiën, Peer Steinbrück, begin 2009 formuleerde: de Europese verdragen voorzien niet in hulp voor insolvabele staten, maar in de praktijk moeten anderen landen in problemen helpen. Ook de verklaring van de Duitse kanselier Angela Merkel dat wat betreft Griekenland de 27 EU-lidstaten ‘een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid’ dragen, vond weinig weerklank. Sterker nog: de Europese verdragen verwerpen expliciet aansprakelijkheid voor elkaars schulden, de zogenaamde no-bailout clausule. Het ondermijnen van die clausule zou een pijler onder de waardevastheid van de euro wegslaan. Uiteraard zouden de andere lidstaten Griekenland wel kunnen helpen op basis van strikte beleidscondities, zoals het IMF dat pleegt te doen. Misschien is het toch beter dit aan het IMF over te laten, omdat de EU anders weer de schuld krijgt van alle pijnlijke maatregelen.
Politiek draagvlak
Hoe nu verder? De Griekse regering zal binnenkort met een geloofwaardig pakket voor begrotingsconsolidatie moeten komen. Ook zal via loonmatiging een lange weg naar verbetering van de concurrentiepositie moeten worden ingeslagen. Het verlaten van de euro is geen optie. De overheidsschuld zou hierdoor immers geheel in een buitenlandse valuta, de euro, gaan luiden. Weliswaar zou Griekenland door een depreciatie van zijn nieuwe munteenheid met één klap zijn concurrentiepositie kunnen verbeteren, maar de schulden luiden in inmiddels keiharde euro’s. De schuldenproblematiek zou alleen maar erger worden. In Griekenland is er overigens geen enkel politiek draagvlak voor het verlaten van de euro.
Discipline
Griekenland is niet het enige Zuid-Europese land met een geleidelijk verslechterende concurrentiepositie door onvoldoende loonbeheersing, met nauwelijks gedekte pensioenen en met een relatief slechte begrotingsdiscipline. Een in gebreke blijven van Griekenland, goed voor slechts 2,3% van het Euroland-BBP, zou dus niet op zichzelf staan maar kan een negatieve uitstraling hebben naar de hele regio. Hopelijk dwingen financiële markten eindelijk de discipline af die Griekse politici decennia niet hebben kunnen opbrengen en die ook toetreding tot de euro niet heeft kunnen bewerkstelligen.