Een van de hoopgevende ontwikkelingen in de wereldeconomie zijn de relatief goede macro-economische prestaties van de Amerikaanse economie. In november van 2011 accelereerde de industriële productie in de Verenigde Staten naar een zevenmaands hoogtepunt. Een schril contrast met Europa en Azië.
In euroland versnelde de neergang in de productie en de nieuwe orders. Europese industriële ondernemingen zijn weer begonnen met het inkrimpen van hun personeelsbestand. De zwakke binnenlandse en buitenlandse vraag verzwakt de positie van industriële ondernemingen en dit zal op den duur resulteren in een lagere consumptieprijsinflatie.
Sinds de Lehmancrisis is de inflatie in de eurozone gestaag opgelopen en bedraagt thans 3% op jaarbasis. Dit is ruim boven de doelstelling van onder maar dichtbij de 2% die de Europese Centrale Bank (ECB) hanteert. Gelukkig heeft de vers aangetreden president blijk gegeven van een vooruitziende blik en de korte rente onmiddellijk met een kwart procent verlaagd. Inflatie is per slot van rekening een achterlopende indicator, net als de werkloosheid.
Meer renteverlagingen zullen volgen. Er zijn waarnemers die al uitgaan van een beleningsrente medio 2012 van 0.5%. Op zichzelf zou dat nieuw zijn. Tijdens de Lehmancrisis heeft de ECB de beleningsrente hardnekkig op 1% gehouden, in tegenstelling tot de andere grote centrale banken in de ontwikkelde wereld. De ECB demonstreert hiermee haar conservatisme en maakte zo duidelijk dat aan het stimulerende monetaire beleid uiteindelijk ook grenzen zijn.
Maar via de achterdeur (daggeld) kwam de feitelijke rente dichtbij de 0% te liggen. Dus of de ECB vasthoudt aan haar demonstratieve bodembeleid van 1% of in het licht van de boosheid der tijden en om psychologische redenen met de beleningsrente toch naar een half of misschien zelfs een kwart procent gaat, in de praktijk gaat de geldmarktrente in de eurozone in 2012 naar 0%. Als er tenminste nog een eurozone is
Soevereiniteit
De Europese recessie kan uiteraard niet los gezien worden van de eindeloos aanhoudende Europese schuldencrisis, wat langetermijninvesteringen ontmoedigt en consumenten kopschuw maakt. Na pakweg 1000 uur studie ben ik tot de conclusie gekomen dat er geen weg terug is. Je kunt geklutste eieren niet ontklutsen. Althans, niet tegen duizelingwekkende en in de praktijk dus prohibitieve kosten.
Gelukkig tekent zich na een langdurig pokerspel een langetermijnoplossing af: een mix van overdracht van begrotingssoevereiniteit aan Brussel, veel agressievere interventies door de ECB op Europese obligatiemarkten, een uitbreiding van het veiligheidsnet, de oprichting van een Europees Monetair Fonds (het is inderdaad te gênant voor woorden dat het rijke Europa hoopt op kapitaalinjecties van de BRIC’s) en nog zo het een en ander.
Het (gedeeltelijke) verlies van begrotingssoevereiniteit is een interessante en noodzakelijke ontwikkeling. Bij de schepping van de euro merkte de voormalige Fed-topman Paul Volcker op: “Ik heb vele overheden zonder centrale bank gezien, maar nooit een centrale bank zonder een overheid. Tot de ECB.”
Knipbeurten
Wel, als de voortekenen ons niet bedriegen, klopt de bewering van Volcker binnenkort weer. De huidige interessante macro-economische ontkoppeling tussen de Verenigde Staten en de rest van de wereld is overigens ook alleen houdbaar wanneer de eurocrisis wordt bezworen. De Verenigde Staten zijn een relatief gesloten economie en het transmissiemechanisme zijn niet de handelsstromen. Maar via financiële markten zou een eurodebacle de Verenigde Staten hard, zeer hard treffen. Begrijpelijk dat Obama geregeld aan de lijn hangt met Merkozy. Zijn herverkiezing wordt in Europa besloten.
De euroredding betekent overigens niet dat knipbeurten op overheidsschuld of zelfs het verlaten van de euro door een of meer lidstaten is uitgesloten. Een kosten-batenanalyse in Griekenland, Portugal en Ierland kan ten nadele van de euro uitvallen. Wel creëert de euroredding beperkt opwaarts potentieel voor risicovolle activa zoals aandelen, ondanks de onvermijdelijke economische neergang.
Door: Léon Cornelissen, hoofdeconoom Robeco