Het democratisch systeem in de eurozone staat voor een historische test. In de meeste grote landen worden in 2012 en 2013 verkiezingen gehouden. De toekomst van de eurozone zal daarom in hoge mate worden bepaald door de kiezers.
De beleidsmakers lijken vastbesloten om de eurozone in stand te houden. Een ongecontroleerd faillissement van Griekenland kan ernstige repercussies hebben voor de eurozone als geheel. De beleidsmakers weten dit, maar de kloof tussen hun manier van denken en die van de kiezers groeit. In een steeds complexer wordende financiële wereld, waarin maar weinig kiezers weten wat begrippen als ‘short gaan’ of ‘credit default swaps’ inhouden, is de volgende vraag niet meer dan logisch: zal de euro bestand zijn tegen de democratie?
Als Griekenland nu wordt toegestaan om de verplichtingen (gedeeltelijk) niet na te komen, is het risico van een vertrouwenscrisis en besmetting substantieel. De staatsschulden van andere zwakke landen van de eurozone kunnen het doelwit van speculanten worden en de markt voor credit default swaps (verzekeringen tegen wanbetaling) zou opnieuw in de problemen kunnen komen, zoals dat ook gebeurde na de val van Lehman Brothers in 2008. In dit scenario kunnen banken, verzekeraars en pensioenfondsen in alle landen van de eurozone met grootschalige afboekingen te maken krijgen.
Kil darwinisme
Helaas wordt dit scenario onvoldoende gecommuniceerd aan en begrepen door de kiezers. In het noorden groeit de aversie onder de bevolking tegen het ‘subsidiëren’ van het zuiden, en in het zuiden groeit de aversie onder de bevolking tegen de bezuinigingsmaatregelen. Sentimenten overstemmen de rede. De Grieken die nu tegen de noodzakelijke bezuinigingen protesteren, beseffen niet dat Griekenland een derdewereldland kan worden als de drachme weer moet worden ingevoerd. De pijnlijke waarheid is dat we allemaal deel uitmaken van een vergrijzende samenleving die onderdeel is van een geglobaliseerde wereld. Het kille darwinisme werpt een steeds langere schaduw over onze knusse naoorlogse welvaartsmaatschappijen.
Natuurlijk is de echte tragedie van de eurozone dat er op het niveau van de hele zone helemaal geen acute begrotingsproblemen zijn! Het begrotingstekort voor de hele eurozone kwam vorig jaar uit op 6%, veel lager dan dat van de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk. En de totale schuld van de landen van de eurozone bedraagt in verhouding tot het bbp ‘slechts’ 85%, wat in vergelijking met andere ontwikkelde landen niet al te zorgwekkend is. Het probleem is dat de begrotingscapaciteit niet efficiënt over de lidstaten is verdeeld. Dit zal de komende jaren moeten worden gecorrigeerd als de eurozone in haar huidige vorm wil overleven.
Jaar van de waarheid
In dit verband kan 2011 het jaar van de waarheid worden, aangezien de kiezers er op een of andere manier van moeten worden overtuigd dat het huidige optreden van de EU, de ECB en het IMF op de lange termijn rationeel is. Als ze die boodschap niet (willen) begrijpen, kunnen ze de zaken in eigen hand nemen door de komende jaren op politici te stemmen die tegen de euro en tegen bezuinigingsmaatregelen zijn.
Politici kopen nu tijd om deze boodschap over te brengen. Dit alles betekent dat de eurocrisis voor beleggers nog wel enige tijd een risico zal blijven vormen. Dat is jammer, want er is op dit moment veel te zeggen voor Europese aandelen, zeker in vergelijking met het veilige, maar lage rendement van 3% op Duitse bunds. Aandelen zijn behoorlijk goedkoop, leveren aantrekkelijke dividenden op en de bedrijven hebben gezonde balansen. Dit gezegd zijnde, rechtvaardigt de onzekerheid rond de euro in zekere mate de lager dan ‘normale’ waarderingen, vooral voor meer op de binnenlandse markt georiënteerde bedrijven.
Door: Ad van Tiggelen, senior strategist ING Investment Management