Peter Paul de Vries, de succesvolle oud-topman van de VEB, kocht onlangs AmsterdamGold van de even visionaire als integere Willem Middelkoop. Beide ondernemers zagen brood in deze deal en daar hebben ze gelijk in. Vreemd is alleen dat de één in goud stapt, terwijl de ander er juist uitstapt.
Tegelijkertijd met het lezen hiervan verschijnt op mijn scherm het bericht dat er in de tweede week van juli 2011 sprake is van een ware goldrush in Nederland. Veel gewone burgers zijn zo ongerust geworden over de mogelijke ondergang van de euro dat zij veiligheid kiezen boven een mogelijk beleggingsresultaat. Was Willem Middelkoop te vroeg met verkopen?
Terwijl ik aan het nadenken ben over deze column, vraagt een collega mij wat handiger is: geld overbrengen naar Noorwegen en omzetten in Noorse kronen of ‘gewoon’ naar Zwitserland, omdat je daar makkelijker naartoe kunt rijden? Misschien toch de Noorse kroon, reageert hij nadenkend. Want als de euro klapt, ontstaat er vanzelf een nieuwe euro, bestaande uit bijvoorbeeld Noorwegen, Duitsland en Nederland. Grappig, zegt hij. Worden we alsnog een provincie van Duitsland. Wie had dat ooit kunnen denken.
Hamsteren
Mijn partner – hoogopgeleid, weldenkend, liefhebbend en maatschappelijk betrokken – vraagt mij of we moeten hamsteren. Niets bijzonders, gewoon koffie, thee, suiker, zout, rijst, pasta en andere lang houdbare zaken. Zij oppert om ook een vrieskist te kopen. Ik kijk haar aan en realiseer mij dat geld inmiddels een huiskamerbegrip in Nederland is geworden. Niet om lukraak te besteden, maar om te verdedigen. Uit de massapsychologie is bekend dat zodra een probleem iedereen aangaat en iedereen bereikt – de massa – dat probleem politiek gezien lastig in de hand te houden is.
Ten aanzien van Europa is het vertrouwen van burgers in het goed aflopen van de Europese zaak, aan het begin van deze zomer op een dieptepunt gekomen. Drie factoren hebben bijgedragen aan deze vertrouwensbreuk. Ten eerste de voortdurende, telkens weer terugkerende ontkenning van problematische lidstaten (Ierland, Portugal Griekenland en ga zo maar door) dat er sprake is van problemen, direct voorafgaande aan het moment dat ze ten onder gaan. Kennelijk ontbreekt op Europees niveau elk inzicht in de werkelijke staat van de lidstaten, ondanks statische organisaties als Eurostat en een complete eurocratie in Brussel en Straatsburg. De argwaan van burgers richting de Europese politiek is enorm en terecht.
Holle retoriek
Ten tweede duizelt het momenteel vrijwel iedereen als het gaat om mogelijke oplossingen. Het ene voorstel ligt nog niet op tafel of het andere wordt er overheen gegooid. Iedereen roept maar wat. Regeringsleiders en ministers van Financiën rollen over elkaar heen en doen de meest wilde uitspraken. Ze zijn alleen eensgezind als het om de holle retoriek van ‘krachtdadig optreden’ gaat en de even holle belofte dat “alles gedaan zal worden, wat gedaan moet worden”. Een van de voormalige voorzitters van de Federal Reserve Bank van Amerika, Paul Volcker, voegde zich in het rijtje van eurosceptici. “Of”, zo zei hij treffend, “Europa vormt nu snel een formele en feitelijke politieke eenheid of Europa valt op goede gronden en binnen no-time uiteen.”
Ten derde is in korte tijd vrees ontstaan met betrekking tot het democratisch gehalte van Europa onder aanvoering van leiders ‘met een smetje’ als Berlusconi, Sarkozy en in zekere mate ook Merkel van Duitsland. Is het denkbaar dat zij de Europese noodtoestand uitroepen om zodoende eenzijdig een aantal maatregelen door te kunnen doordrukken, ter redding van de zo nadrukkelijk gepropageerde eenheid?
Ik kijk naar de tekst op mijn scherm en geloof eigenlijk mijn ogen niet. Wat ik schrijf is sterk overdreven. Of toch niet? Ik kijk naar een ander scherm en lees dat de Spaanse minister van Financiën Elena Selgado waarschuwt voor de mogelijke ineenstorting van het Europese financiële systeem. Vrijwel tegelijkertijd benadrukt de Duitse minister van Financiën dat wat hem betreft Griekenland maar gewoon failliet moet gaan. Zijn coming out is bijna theatraal. Ik haal diep adem. Hoe zal Europa ervoor staan als u dit leest?
Door: Prof. dr. R.J. Tissen, Business University Nyenrode