De geschiedenis herhaalt zich nooit een-op-een. Daarom kunnen we in het verleden geen oplossing vinden voor problemen die de wereldeconomie nu parten spelen. Dat laat onverlet dat we lessen uit het verleden kunnen trekken en patronen kunnen herkennen.
De premisse is dat de economie grote cycli kent met opgaande en neergaande golven die vijftien tot twintig jaar duren. In de periode die we nu doormaken, gedomineerd door hoge overheidsschulden, zijn parallellen te trekken met de situatie aan het einde van de jaren zeventig en het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw. Natuurlijk, de machtsverhoudingen in de wereld zijn nu totaal anders. Maar die laat ik hier verder buiten beschouwing. Ik wil inzoomen op de economische situatie. Die van dertig jaar terug kunnen we gemakshalve typeren met torenhoge inflatie en machtige vakbonden. Zo liep de inflatie in de VS op tot bijna 15%. In het Verenigd Koninkrijk legden vakbonden het land lam met ellenlange stakingen. Met het aantreden van Ronald Reagan in de VS en Margaret Thatcher in het VK ging het roer drastisch om. Dit herstelde het vertrouwen van burgers en markeerde het begin van een opgaande golf in de economische cyclus.
Onrust
Het zou mij niet verbazen als ook nu het roer radicaal omgaat. Het is de vraag wanneer de tijd daar rijp voor is. De eerste signalen dat verandering op til is zijn zichtbaar. Warren Buffett deed in de Verenigde Staten een openlijke oproep om superrijke Amerikanen, waaronder hijzelf, meer belasting te laten betalen. Uit Frankrijk klonk eenzelfde geluid van een groep onder leiding van Liliane Bettencourt.
Dit wijst erop dat de grote inkomensongelijkheid die in veel samenlevingen bestaat begint te schuren. Sinds 1980 is het inkomen van de rijkste 1% van de Amerikanen bijvoorbeeld meer dan verdubbeld: van 8% naar 18% van het totale inkomen. In veel landen daalden de lonen na de afgelopen recessie, terwijl bedrijven hun winsten sterk zagen stijgen. Zo lijken de maatregelen om de financiële crisis te bestrijden vooral de bedrijfswinsten te hebben beschermd en niet de inkomens van de modale werknemers. Samen met de inkomensongelijkheid zorgt dat voor onrust in de samenleving die het vertrouwen van consumenten ondermijnt. Dat vertrouwen is wel nodig voor economische groei op langere termijn. Essentieel voor het herstel van vertrouwen is verder dat afbouw van schulden doorgaat.
Drastisch ingrijpen
Ik betwijfel of maatregelen volstaan die overheden in ontwikkelde markten nu nemen. De voorgestelde maatregelen zijn in veel landen slechts voldoende om het begrotingstekort terug te dringen. Aan afbouwen van schulden komen overheden niet toe. In het Verdrag van Maastricht spraken de EU-landen af dat de staatsschuld maximaal 60% van het bruto binnenlands product mag zijn. Meer schuld is op langere termijn onhoudbaar.
De huidige regeringsleiders zijn huiverig om drastische maatregelen te nemen. Leiders die hun nek uitsteken verspelen de gunst van het electoraat. Aan de andere kant beseffen kiezers intuïtief heel goed dat drastisch ingrijpen nodig is. Drastisch ingrijpen betekent dat burgers mogelijk een deel van hun verworvenheden moeten opgeven. Als dat niet gebeurt groeit de staatsschuld verder, met op lange termijn desastreuze gevolgen.
Het wachten is op leiders die deze boodschap inzet durven te maken van de verkiezingen. De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2012 komen waarschijnlijk te vroeg voor de omslag naar een opgaande golf. Voor beleggers blijven de komende jaren daarom vermoedelijk redelijk mager. Cash en obligaties geven een negatief reëel rendement. Het rendement op aandelen blijft achter bij het historisch gemiddelde van 8 à 9%. De komende vijf jaar kunnen beleggers misschien 4 tot 5% rendement halen. Mits ze op het juiste moment instappen en kiezen voor kwaliteitsaandelen.
Door: Kobus Human, Insinger de Beaufort