Na de bankencrisis komen de overheden in de problemen, met Griekenland als koploper. Maar er is meer dat op knappen staat.
‘Als landen die in financiële problemen verkeren hun huishouding niet op orde krijgen, ontstaat een negatieve spiraal: investeerders eisen hogere rentepercentages voor het extra risico dat zij lopen, de staat is nog meer geld kwijt aan rentebetalingen, de schuld loopt verder op, ratingbureaus verlagen de beoordeling van de kredietwaardigheid, investeerders worden nog zenuwachtiger tot in het meest extreme geval de staat failliet gaat. Dit klinkt overdreven, maar landen kunnen wel degelijk failliet gaan. Dit fenomeen van bankroete staten is al eeuwen oud. Spanje had de primeur in 1557 en in dezelfde eeuw zou het land nog drie keer bankroet gaan. En alleen al in de 19e eeuw kon het land zeven keer niet aan zijn schulden voldoen’, analyseert Intrest & Currency Consultants.
Romeinse rijk
‘Ook in de recente historie hebben staten schuldeisers regelmatig moeten teleurstellen. Duitsland ging in 1923 failliet en ook na de Tweede Wereldoorlog gingen de Duitsers over de kop. Met Rusland gebeurde het in 1998 en met Argentinië in 2001. IJsland is een zeer recente toevoeging aan dit rijtje. En genoeg experts die waarschuwen dat het lijstje snel langer zal worden, met volgens de pessimisten rampzalige gevolgen. Volgens Nouriel Roubini – bijgenaamd Dr. Doom – is Griekenland al failliet. Overigens waarschuwde een van de regionale federale banken van de VS al in 2006 dat de VS op een bankroet afstevenden als geen grootscheepse hervormingen zouden plaatsvinden. Anderen zien zelfs – naar analogie van het Romeinse rijk – op lange termijn het democratisch systeem van de VS in gevaar komen als de schulden blijven oplopen’, aldus Interest & Currency Consultants in haar politieke analyse. Er staat dus meer op stapel dan het kapitalistische systeem. Ook de democratie loopt gevaar, maar China heeft aangetoond dat een democratie geen voorwaarde is voor een succesvol systeem dat is gebaseerd op geld.
Innovatie
Of het nu Griekenland is of een ander land, voor een staat is het erg moeilijk om uit het dal van schulden te krabbelen. Een faillissement is vrijwel altijd uitgesloten. Dan kan alleen nog de weg worden bewandeld van het opkrikken van het bruto binnenlands product door innovatie, productiviteitsverbetering en meer banen. De inkomsten kunnen worden verhoogd door de belastingen te verhogen en de druk van de schulden kan worden verminderd door zo veel geld in het systeem te pompen dat inflatie ontstaat. Schulden worden dan minder waard. Maar echt veel effect hebben deze uiteindelijk niet. Eind vorige eeuw kon een economische dip worden voorkomen door de innovatie van internet. Even hebben analisten gedacht dat ontwikkelingen als bio- en nanotechnologie voor een economische impuls zouden zorgen, maar hoewel belangrijk, hebben deze technologieën geen echte link met de massa van de economie. Opkomende landen volgen de klassieke manier van het bewandelen van de weg van groei. Er wordt zwaar geïnvesteerd in infrastructuur en sociale vangnetten. Daarna begint het vliegwiel te draaien. Vooral doordat de lonen in deze landen laag zijn, kan de exportmotor gaan stomen. Later zal een hogere valutakoers van de opkomende landen zorgen voor een correctie en voor een gezond evenwicht.