De koersen blijven zich dramatisch ontwikkelen op de beurzen. Dat zal nog voor flinke dreunen gaan zorgen, en niet alleen op de markten. De consumenten zullen nog minder vertrouwen hebben in de economie. En wat blijft er dan van de euro over? De centrale bankiers kunnen weer overuren maken met het ontwikkelen van een overlevingsplan.
Na Griekenland volgt nu Spanje. Allerlei andere landen zullen nog aan de beurt komen. De rijkere landen pompen geld in de noodlijdende landen, die veel te veel geld hebben uitgegeven. Recent zei econoom / obligatiedeskundige Wouter Weijland van BNP Paribas dat in een periode zonder euro het probleem eenvoudig had kunnen worden opgelost door een devaluatie van de Griekse en Spaanse valuta. Maar ja, dat kan nu niet meer. De politici moesten zo nodig met de euro beginnen aan de eenwording van Europa. Ze hadden er eerst voor moeten zorgen dat alle neuzen qua economische politiek dezelfde kant op hadden gestaan. En ze hadden ervoor moeten zorgen dat iedereen zich op de Europese arbeidsmarkt vrij had kunnen bewegen.
Bankpresidenten blijven slapen
Maar hoe is dat mogelijk als er niet een gemeenschappelijke voertaal is? Het wordt zelfs nog onmogelijker doordat steeds meer landen eisen dat de landstaal dient te worden gesproken, zowel voor allochtonen als voor autochtonen. Hoe verkeerd kan het beleid van politici zijn? Dat krijg je met politieke woordspelletjes. En dan is het ook nog eens verwerpelijk dat centrale bankiers in dat rollenspel meegaan. Ze hadden beter moeten weten! Maar wat wil je met al die lunches en etentjes. Daar wordt je slaperig van. En dat hebben Nout Wellink en zijn collega’s gedaan: slapen.
Te hoge loonkosten, ook in Nederland
Er lijkt een duidelijke relatie te bestaat tussen de loonkosten in een land en de problemen die zich nu aankondigen. Hoge loonkosten verpesten nu eenmaal de concurrentiepositie van een land. In Griekenland zijn de loonkosten deze eeuw met 30% gestegen. Dat is 50% meer dan het gemiddelde in de eurozone. De ontwikkeling van de loonkosten in Spanje en Ierland doet niet veel onder voor die in Griekenland. Schrik niet van de stijging van 25% van de loonkosten in Nederland, net iets meer dan in België en Frankrijk. Duitsland heeft zich voorbeeldig gedragen met een stijging in 10 jaar van 5%. De cijfers geven aan welke landen zich uit de wereldmarkt hebben geprijsd en welke het meeste zullen profiteren van een herstel van de wereldhandel: Duitsland. De Nederlandse economie kan daar alleen maar op parasiteren. Daarna kunnen de Nederlandse politci zich weer op hun borst kloppen om wat ze hebben gedaan: niets!
Devalueren kan niet meer
Doordat devaluatie van de landen met een sterke stijging van de loonkosten onmogelijk is, vanwege die ene euro, zal er iets anders moeten gebeuren. De zwakke broeders die gesteund worden zullen hard moeten saneren onder toezicht van het IMF. “Leuk is zo’n afkickprogramma niet”, meent Weijland. De daarmee gepaard gaande sociale onrust zal de economie van Griekenland en mogelijk andere landen verder uithollen. “Maar handhaving van de euro mag kennelijk wat kosten”, meent Weijland. “Vandaar de bail-outs”. Maar wie zijn de mogelijke slachtoffers van de defaults? Weijland noemt de noordelijke pensioenfondsen, de Landesbanken, landen die zich tot een bail-out lieten verleiden, commerciële banken en de zuidelijke economieën.
De euro gaat opsplitsen
De keerzijde van bail-outs, afwaarderingen, afkickprogramma, sociale onrust en dergelijke is een lagere euro. Wat is de toekomst van dit betaalmiddel? Weijland weet te vertellen dat centrale bankiers, en dus ook Nout Wellink van De Nederlandsche Bank, scenario’s ontwikkelen om niet langer op deze manier met de euro door te gaan. “Het geduld van de noordelijke landen raakt een keer op. Van solidariteit met minder budgettair begaafde landen zal steeds minder sprake zijn. De zwakke broeders worden weer emerging bond markets. En wat komt er dan voor terug?”, is zijn retorische vraag. “Misschien wel een Noord-euro met Scandinavië, Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk en de Benelux. Daarnaast een Zuid-euro met de Middellandsezeelanden en Oost-Europa. Ach,” zo zegt Weijland, “het was vooral een goed bedoeld experiment ten behoeve van de Europese eenwording.”
Koersval euro nog niet voorbij
De opsplitsing van de euro of het verdwijnen daarvan zal gepaard gaan met honderden miljarden euro’s die op buitenlandse leningen zullen moeten worden afgeschreven. De redding van de Europese banken valt daarbij in het niet. Beschouw het maar als de prijs die moet worden betaald voor het falen van de democratie van de Europese politiek, die auto wilde gaan rijden zonder chassis, zonder bodemplaat. En waar gaat de euro dan naartoe? Omlaag, misschien zelfs wel tot beneden de prijs van één dollar.